pochodzące z jęz. niem. nazwisko Bernoulli a nazwiska włoskie zakończone na -i

Wystawa ilustracji Andriollego w holu Biblioteki Uniwersyteckiej przypomniała mi pytanie o odmianę nazwiska Bernoulli. Dla wyjaśnienia zacytuję fragment książki Iana Stewarta „Oswajanie nieskończoności”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2009.

 

„Szwajcarski ród Bernoullich wywarł olbrzymi wpływ na rozwój matematyki. Co najmniej cztery pokolenia tego rodu wniosły znaczący wkład zarówno do matematyki teoretycznej, jak i stosowanej. Nazywani często mafią matematyczną, zaczynali od kariery prawniczej, medycznej lub duchownej, ale w końcu wychodziła z nich prawdziwa natura i zajmowali się matematyką – zawodowo lub amatorsko.

Wiele różnych pojęć matematycznych wiąże się z nazwiskiem Bernoulli, choć nie zawsze ich twórcą jest ten sam Bernoulli.”

 

Zgodnie z przyjętymi zasadami pisowni w nazwiskach zakończonych na -i opuszczamy niewymawianą literę -i przed końcówkami -ego, -emu, np. Torricelli, Torricellego, Torricellemu, Botticelli, Botticellego, Botticellemu (są wyjątki, np. Zwingli). We wszystkich znanych mi tekstach występują jednak formy Bernoulliego, Bernoulliemu. Mówimy na przykład o liczbach Bernoulliego, o lemniskacie Bernoulliego albo o odkryciu, które zawdzięczamy Bernoulliemu. Czy jest to jeszcze jeden wyjątek, czy też ma to jakieś swoje uzasadnienie?

 

Drugie pytanie dotyczy wymowy. W przypadku nazwiska Bernoulliego nie ma wątpliwości – jest wymawiane miękko. Ale co z nazwiskiem Capellego (tego od twierdzenia Kroneckera-Capellego)? W starych książkach można spotkać formę Capelliego, dziś jednak, jeśli się jeszcze trafi, jest uważana za błąd. Z drugiej strony nie spotkałem się nigdy z wymową twardą – zawsze było to wymawiane miękko. Czy oba sposoby wymowy są w tym przypadku dopuszczalne? Czy jeden z nich jest bardziej zalecany? I jak to się powinno poprawnie wymawiać na wykładzie dla studentów?

 

Czy nazwiska Andriolli, Capelli itp. były kiedyś w przypadkach zależnych zapisywane i wymawiane miękko, a stwardniały dopiero później?

 

Wojciech Banaszczyk

Katedra Analizy Funkcjonalnej

Wydział Matematyki i Informatyki UŁ